"Sóng thần công nghệ” - Định hình lại thế giới với sức mạnh của đổi mới

Ông Đào Trung Thành là một trong số các chuyên gia hàng đầu về viễn thông và an ninh mạng, giảng viên tại Saigon Tech, chi nhánh của Đại học Austin (Houston) tại TP.HCM. Ông tham gia viết, chuyển ngữ và giới thiệu một số đầu sách về cách mạng công nghệ, gần đây nhất là cuốn Sóng Thần Công Nghệ. 

Sóng Thần công nghệ (The Coming Wave) là tên một cuốn sách mới xuất bản gần đây (9/2023) của Mustafa Suleyman, co-founder của DeepMind và Inflection AI. Mustafa Suleyman là một trong những người có tiếng nói ảnh hưởng nhất trong giới AI hiện nay do những thành tựu đột phá của ông. 

Trong "Sóng thần công nghệ", Mustafa Suleyman và Michael Bhaskar đưa chúng ta vào một hành trình khám phá sâu sắc về cách công nghệ đang thay đổi bản chất của quyền lực, đạo đức và xã hội trong thế kỷ 21. Cuốn sách mở đầu bằng cách đặt ra một câu hỏi cốt lõi: Làm thế nào chúng ta có thể khai thác sức mạnh to lớn của công nghệ mà không tạo ra sự bất bình đẳng, xâm phạm quyền riêng tư, hoặc tập trung quyền lực vào tay ít người? 

Qua 14 chương đầy ấn tượng, từ "Không thể kiềm tỏa" đến "Mười bước để kiềm tỏa được làn sóng công nghệ", cuốn sách là một cuộc điều tra sâu rộng về sự tương tác phức tạp giữa đổi mới công nghệ, quản lý và ảnh hưởng xã hội. Nó nêu bật những tiến bộ đáng kinh ngạc trong trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và nhiều lĩnh vực khác, đồng thời phác thảo những thách thức mà chúng đặt ra, từ việc đảm bảo an toàn cho dữ liệu cá nhân đến việc quản lý sự phát triển không kiểm soát của công nghệ tự động. 

Tác phẩm này không chỉ là một cuốn sách về công nghệ; nó là một lời kêu gọi đến mỗi chúng ta để trở thành những người kiến trúc sư tích cực của tương lai, khuyến khích chúng ta tận dụng công nghệ để tạo ra một thế giới công bằng, an ninh và thịnh vượng hơn.  

 

"Sóng Thần Công Nghệ" mời gọi bạn tham gia vào cuộc đối thoại lớn hơn về tương lai của công nghệ và vai trò của nó trong việc định hình lại mọi khía cạnh của đời sống hàng ngày. 

Cuốn sách cũng là một lời nhắc nhở mạnh mẽ về trách nhiệm đối với những quyết định chúng ta đưa ra ngày nay, thúc giục chúng ta nhận ra rằng những quyết định đó sẽ tạo nên cảnh quan chính trị và xã hội toàn cầu trong tương lai. Đó là một hành trình khám phá không chỉ về công nghệ mà còn về chính chúng ta và cách chúng ta chọn để tương tác với thế giới xung quanh. 

Mustafa cho thấy những mô hình LLM bước ngoặc xuất hiện hàng tháng (40 ngày theo Alan Thompson). Và với tiến độ không gì ngăn cản được, chúng ta sẽ đạt được AGI vào cuối năm nay hoặc năm sau. Nhưng điều mà Mustafa hay nhiều người có viễn kiến suy nghĩ rất lung: Chúng ta dường như chưa có sự chuẩn bị với những sự kiện này. Một quan điểm Mustafa tán thành đó là "Về căn bản, công nghệ luôn mang tính chính trị vì công nghệ là một dạng quyền lực."" Với cách hiểu quyền lực là “khả năng hoặc năng lực thực hiện mục đích hoặc hành động theo cách cụ thể; … chỉ đạo hoặc ảnh hưởng đến hành vi của người khác hoặc diễn biến của sự kiện”, công nghệ đang mang đến cho người sử dụng nó rất nhiều quyền lực. Và AI có lẽ là một công nghệ mạnh không kém vũ khí hạt nhân. Người ta đang chứng kiến các "AI Race"" giữa các siêu cường là Mỹ và Trung Quốc. Thế giới tài chính đã phản ứng thái độ này bằng cách nâng thị giá của Nvida, hãng sản xuất chip GPU, những con chip đằng sau cỗ máy AI khổng lồ, khiến Nvida có giá theo vốn thị trường hiện đã vượt Amazon và Alphabet (Google). Microsoft đã đặt cược toàn bộ vốn công nghệ của mình vào Copilot và ra sức khống chế OpenAI trong cuộc đua tranh với Google. 

AI mang lại dân chủ hóa trong việc tiếp cận công nghệ. AI là: "công cụ thúc đẩy sự giàu có và thịnh vượng vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại. Nó cũng sẽ là một trong những tác nhân gây hỗn loạn nhất. Nếu người người đều có thể tiếp cận nhiều năng lực công nghệ hơn, rõ ràng những kẻ muốn gây hại cũng nằm trong số đó. Khi công nghệ phát triển nhanh hơn biện pháp phòng thủ, những kẻ xấu, từ các băng đảng ma túy Mexico đến tin tặc Triều Tiên, đều có thêm cơ hội. Dân chủ hóa quyền truy cập đồng nghĩa với dân chủ hóa rủi ro."  

Chúng ta sắp bước qua một ngưỡng quan trọng trong lịch sử nhân loại. Đây là vấn đề các quốc gia sẽ phải đối mặt trong thập kỷ tới. Dù thế nào, nhân loại cũng sẽ không trở lại trạng thái bình thường như trước kia được nữa. "Sóng Thần công nghệ" sẽ là cuốn sách nên đọc nhất trong năm 2024 về viễn tượng công nghệ thú vị nhưng đầy âu lo này.  

 

4 đặc điểm chính của làn sóng công nghệ mới 

Mustafa nêu bật bốn đặc điểm chính của làn sóng công nghệ mới, mỗi đặc điểm đều làm tăng thách thức trong việc kiềm chế sự phát triển và ảnh hưởng của nó. 

Đây là lý do tại sao việc kiểm soát làn sóng công nghệ này trở nên khó khăn: 

 

1. Bất đối xứng (Asymmetry)

Đặc điểm này cho thấy công nghệ mới cho phép các tác nhân nhỏ - cá nhân hoặc tổ chức nhỏ - tạo ra ảnh hưởng lớn mà trước đây chỉ các thực thể lớn mới có khả năng làm được. Ví dụ, việc sử dụng máy bay không người lái và vũ khí mạng hỗ trợ bởi AI bởi các nhóm phi nhà nước, có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho các quốc gia và tổ chức lớn. Điều này làm cho việc kiểm soát và dự đoán hành động của các tác nhân trở nên phức tạp, khi mà khả năng gây hại không còn bị giới hạn bởi quy mô hay nguồn lực. 

2. Siêu tiến hóa (Hyper-evolution)

Công nghệ phát triển một cách nhanh chóng và không ngừng gia tăng tốc độ, tạo ra một môi trường đầy rủi ro và cơ hội liên tục thay đổi. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý gặp khó khăn trong việc theo kịp với sự tiến bộ này, khiến việc đề xuất và thực thi các biện pháp kiểm soát hợp lý trở nên khó khăn. 

3. Đa dụng (Omni-use)

Công nghệ mới có thể được ứng dụng cho nhiều mục đích khác nhau, cả trong lĩnh vực tốt lẫn xấu. Sự linh hoạt này khiến cho việc dự đoán và kiểm soát các hậu quả tiềm tàng trở nên khó khăn, vì công nghệ có thể được tái sử dụng hoặc biến đổi để phục vụ mục đích không mong muốn mà không dễ dàng bị phát hiện hoặc ngăn chặn. 

4. Tự chủ (Automony)

Khả năng hoạt động một cách tự chủ của AI và công nghệ sinh học, mà không cần đến sự can thiệp trực tiếp của con người, đặt ra mối lo ngại về sự phát triển không thể kiểm soát. Các công nghệ này có thể tiến hóa theo cách không dự đoán được và gây hại nếu chúng vượt ra khỏi sự kiểm soát của con người. 

Những đặc điểm trên cho thấy rằng, sự phức tạp, tốc độ phát triển không ngừng, tính linh hoạt trong ứng dụng, và khả năng tự chủ của công nghệ mới tạo nên thách thức lớn trong việc giữ vững sự kiểm soát. Việc kiềm tỏa sự phát triển và ảnh hưởng của làn sóng công nghệ này đòi hỏi phải có sự hiểu biết sâu sắc, linh hoạt và sáng tạo trong cách tiếp cận, cùng với sự hợp tác quốc tế sâu rộng. Sự phối hợp giữa các chính phủ, tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp, và nhóm nghiên cứu khoa học sẽ là chìa khóa để đạt được sự cân bằng giữa việc tận dụng lợi ích của công nghệ mới mà vẫn giữ được khả năng kiểm soát và hạn chế rủi ro tiềm ẩn. 

Thiết lập chuẩn mực và quy định quốc tế: Cần có một bộ quy tắc ứng xử và tiêu chuẩn quốc tế để điều chỉnh việc phát triển và ứng dụng công nghệ. Việc này giúp đảm bảo rằng tất cả các quốc gia và tác nhân đều tuân thủ một khung pháp lý chung, giảm thiểu nguy cơ công nghệ bị lạm dụng. 

Tăng cường năng lực giám sát và đánh giá rủi ro: Các cơ quan quản lý cần được trang bị công cụ và kiến thức cập nhật để có thể giám sát chặt chẽ sự phát triển công nghệ và đánh giá rủi ro một cách chính xác. Điều này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà khoa học, kỹ sư, và chuyên gia chính sách. 

Tạo ra một hệ thống phản hồi linh hoạt: Phát triển một hệ thống có khả năng phản ứng nhanh chóng và linh hoạt với các thách thức và cơ hội mới mà công nghệ mang lại. Điều này bao gồm việc có sẵn các kế hoạch hành động và quy trình điều chỉnh phù hợp khi có sự kiện không mong muốn xảy ra. 

Thúc đẩy sự hiểu biết và giáo dục: Tăng cường nâng cao nhận thức và kiến thức về công nghệ mới trong toàn xã hội, giúp công chúng hiểu về cả lợi ích và rủi ro tiềm ẩn. Việc giáo dục công chúng cũng giúp tạo ra một nền tảng ủng hộ mạnh mẽ cho các biện pháp quản lý và kiểm soát công nghệ. 

Khuyến khích sự đổi mới an toàn: Thúc đẩy sự đổi mới trong khi vẫn đặt an toàn và bền vững làm ưu tiên hàng đầu. Điều này bao gồm việc khuyến khích phát triển công nghệ theo hướng giảm thiểu rủi ro và tăng cường tính an toàn. 

Bằng cách tích hợp những yếu tố trên, xã hội có thể không chỉ kiểm soát mà còn hướng dẫn sự phát triển của công nghệ theo cách có ích và bền vững, giảm thiểu những tác động tiêu cực trong khi vẫn tận dụng được tiềm năng to lớn mà nó mang lại.